حوزه امام و رهبری خبرسین ـ گروه امام و رهبری: تبیین ابعاد مختلف واقعه مهم غدیر خم و شکلگیری یک نظریه سیاسیـ معرفتی جامع و کاربردی از این رخداد تاریخی، همواره یکی از رویکردهای اصلی در اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله العظمی خامنهای(ره) به شمار میآید. ایشان با نگاهی عمیق و مستند به آیات قرآن کریم و بیانات معصومین (علیهم السّلام)، عید سعید غدیر را نه تنها یک واقعه تاریخی، بلکه حقیقتی قطعی و غیرقابلانکار برای همیشه تاریخ، عنصر هویتبخش به شیعیان، نماد اهمیت و ضرورت تشکیل حکومت در اسلام و وسیلهای برای وحدت امت اسلامی میدانند.
اکنون که به عید شیرین و تاریخی غدیر خم نزدیک میشویم، به بررسی چهار جنبه از عظمت و اهمیت این واقعه در اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله العظمی خامنهای(ره) پرداختهایم.
الف) غدیر؛ شناسنامه معتبر شیعه
امام شهید انقلاب اسلامی، واقعه غدیر را بهعنوان شناسنامه معتبر شیعیان ائمه هدی (علیهم السّلام) و معیاری هویتبخش برای مردان و زنان شیعه در طول تاریخ تلقی میکنند؛ «عید سعید غدیر بخش عمدهای از شناسنامهی شیعهی ائمه (علیهم السّلام) محسوب میشود و مرد و زن شیعی در طول سالیان طولانی و قرنهای متمادی با یاد این روز و این حادثه هویت خود را احساس کردهاند.» افزون بر این، از دیدگاه ایشان، غدیر بهعنوان معیاری کلیدی در هدایت جامعه اسلامی عمل کرده و مانع انحراف مردم از معیارهای صحیح میشود. این دیدگاه نشان میدهد که باید واقعه غدیر را نه تنها بهعنوان یک باور کلامی، بلکه بهعنوان هسته اصلی هویت شیعی در نظر گرفت که پیروان راستین اهلبیت عصمت و طهارت (علیهم السّلام) همواره بر اساس آن، جایگاه و رسالت تاریخی خود را شناخته و در تحقق آن تلاش کردهاند.
ب) غدیر؛ حقیقت مسلّم تاریخ
محور دیگری که در اندیشه و بیانات امام شهید انقلاب اسلامی بهوضوح نمایان است، تأکید ایشان بر حقیقت قطعی و غیرقابلتردید غدیر خم و تأکید بر آن بهعنوان یک مسئله مسلّم تاریخی و اسلامی است. رهبر شهید انقلاب اسلامی در این زمینه، تواتر نقلی واقعه غدیر در روایات محدثین شیعه و سنی را بهعنوان شاهد مثال ذکر میکنند و میفرمایند: «قضیهی حادثهی غدیر را فقط شیعه نقل نکردند، محدثین اهلسنت و بزرگان اهلسنت هم بسیاری این حادثه را نقل کردند، ولی فهم آنها از مسئله گاهی متفاوت است؛ اما اصل این حادثه در بین مسلمین جزو مسلّمات محسوب میشود.» بر این اساس، از دیدگاه خامنهای شهید(ره) حتی کسانی که سعی در ایجاد شبهه در مورد غدیر دارند، اصل صدور بیان شریف «مَن کُنتُ مَولاه فَهذا عَلىٌّ مَولاه» را انکار نکردهاند، بلکه تنها در مقام تأویل و تفسیر آن برآمدهاند. همچنین، رهبر شهید انقلاب اسلامی عید سعید غدیر را نهفقط متعلق به فرقه امامیه شیعه، بلکه متعلق به همه مسلمانان و کسانی که به سعادت انسان اهمیت میدهند، میدانند.
ج) غدیر؛ نماد اهمیت حکومت در اسلام
یکی از وجوه کلیدی معرفتشناختی رهبر شهید انقلاب اسلامی در تفسیر واقعه غدیر خم، تأکید بر این نکته است که تعبیر شریف «مَن کُنتُ مَولاه فَهذا عَلىٌّ مَولاه» نماد و مصداق بارز توجه اسلام به اهمیت امر حکومت و سیاست امت در دین مبین اسلام است و این موضوع نباید نادیده گرفته شود. امام شهید امّت معتقدند که اسلام، عالیترین مسئله در باب تشکیل جامعه، نظام و دنیای اسلامی را در مسئله غدیر متجلی ساخته است و اساساً پیام غدیر به دنیا، پیام الگوی حکومت است. بر اساس همین دکترین سیاسی ـ معرفتی، امام شهید انقلاب اسلامی، غدیر را بهمنزله تداوم حاکمیت سیاسی اسلام معرفی میکنند؛ تداومی که ثمره مهم آن، یأس و ناامیدی کفار نسبت به قلعوقمع دین مبین اسلام است، لذا رهبر شهید انقلاب اسلامی با تأکید بر استمرار حاکمیت ولایی، نظریه ولایت فقیه را تداوم منطقی و فقهی امامت در دوران غیبت حضرت ولیعصر (عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف) میدانند و تصریح میکنند که دلیل تأکید و اتکای نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران بر مسئله مدیریت اسلامی، به ریشه بسیار عمیق و عریقی بازمیگردد که در اسلام وجود داشته و در واقعه غدیر خم تجلی یافته است. از همینرو، میتوان واقعه عظیم غدیر خم را نقطه عطف تاریخ اسلام سیاسی بهشمار آورد؛ روزی خجسته و مبارک که با تثبیت نظام حکمرانی ولایی و تجلی ولایت در عرصه سیاست، همراه شد.
د) غدیر؛ وسیله وحدت امت اسلامی
مقصود مهم دیگری که از واقعه خطیر غدیر خم در اندیشه امام شهید انقلاب اسلامی بهدست میآید، تفسیر وحدتآفرین ایشان از این رخداد بزرگ تاریخی است. در این راستا، قائد شهید امت، با ارجاع به آرای بزرگانی چون علامه امینی (رضوان اللّه تعالی علیه) و شهید مطهری (رحمة الله علیه) حادثه غدیر را نه مایه اختلاف بلکه وسیله ائتلاف، برادری و وحدت امت اسلامی میدانند. امام شهید امّت در این زمینه تأکید میکنند که شخصیت برجسته امام نخست شیعیان (علیه السّلام) باید بهعنوان وسیله و مایه اجتماع امّت اسلامی شناخته شود و در این خصوص اختلافی میان مسلمانان وجود ندارد. ایشان بهصراحت بیان میدارند که «اگر ما مردم شیعه و مدعی پیروی از امیرالمؤمنین (علیه السّلام) حقیقت غدیر را درست تبیین کنیم، هم خودمان درک کنیم، هم به دیگران معرفی کنیم، خود مسئله غدیر میتواند وحدتآفرین باشد.» بر همین اساس، پایبندی به خوانش پیشرو و وحدتآفرین رهبر شهید انقلاب اسلامی در باب حادثه غدیر، بهویژه در مقطع خاص کنونی که موضوع اتحاد و انسجام در زمره اقتضائات و ضرورتهای راهبردی ایران اسلامی بهشمار میآید، میتواند بسیار نافع و راهگشا باشد و زمینه تحکیم وحدت مسلمانان را در سطوح ملی و فراملی تسهیل کند.
